په پوهنتونونو او لوړو زده کړو مؤسساتو کي د تدريس د کيفيت د ارزوني طرزالعمل

لوړو زده کړو وزارت
د کيفيت د لوړاوی او اعتبار ورکووني رياست

په پوهنتونونو او لوړو زده کړو مؤسساتو کي د تدريس د کيفيت د ارزوني طرزالعمل

۱۷ قوس ۱۳۹۱

سريزه:
اوسمهال، د لوړو زده کړو په غونډو کي یو له مهمو مسئلو څخه په نړیواله کچه د تدریس د کیفیت پراخ او دوامداره ارزونه ده. د ټولګی کيفي ارزونه او بررسی د نړيوالو پوهنتونونو د کارونو په لومړيتوبونو کي قرار لري. د يادوني وړ ده، چي دوه عمده اصطلاحات همزمانه تر غور لاندي دي، چي عبارت دي ده: ارزونه (Need Assessment) او د اصلاحي ارزيابی (Evaluation) ده، کوم چي پر زده کړي، تدريس او پايلو باندي ولاړه ده. دغه ارزونه په پراخه کچه د ښودلو او ياد کولو په پار تهيه کيږي. دغه ډول ارزونه د محصلانو او استادانو تر منځ يو متقابل عمل بلل کيږي، چي په مټ يې دا څرګنديږي چي محصلان څه ډول زده کړه کوي او استادان په څه ډول تدريس کوي.
د پورته معلوماتو په مټ کولای شو چي د زده کړي محيط ته تغير ورکړو او وښايو چي څه ډول نوموړي معلومات د محصلانو سره شريک کولای شو تر څو د محصلانو د معلوماتو د ياد کولو د قوې د لوړاوی لپاره ورسره لازمه مرسته وکړي.
مګر د ټولګی د اجزاؤ درجه بندي کولو او انعکاس ارزونه د ماسټرۍ تر کچي د مضامينو د محتوياتو پر اساس ولاړه ده. دا ډول ارزونه د بحث، مرستي، چمتوالی، او نوري وړتیاوي لري.
لاندي جدول دغه رنګه ارزونه په لنډه بڼه يو د بله څخه بېلوي:
ارزونه (Assessment) اصلاحي ارزونه(Evaluation) توپيرونه
وروستی او يا پُرحجمه: آخرنی، د زده کړي د کيفيت اندازه کولو لپاره سمونکی او يا پرمخ وړونکی: د زده کړي د ښه والي او اصلاح دوام محتوا: د وخت له نظره، لومړنی موخي
کوم شيان په ياد شوي دي څه ډول زده کړي صورت نيسي رُخ پلټنه: پر اندازه کولو تمرکز
د نمرې او يا درجې په لاسته راوړلو کي قضاوت تشخيص: د اصلاح او ښه والي په موخه د لوېدلو ټکو په ګوته کول پرېکړي نيوني:

د پورته ياد شويو مطالبو په نظر کي نيولو سره نوموړې ارزونه هماغه اصلاحي ارزونه ده چي ياد کولو او ور زده کولو د ښه والي او غوروالي په په لوړو زده کړو کي ټينګار ور باندي کيږي.
د زده کړي په اصولو کي، اصلاحي ارزونه د مؤثره تدريس او ياد کولو لپاره يو کليدي عنصر ګڼل کيږي. اصلاحي ارزونه د ياد کولو د بهير يو اړينه برخه ده. په تيره لسيزه کي د لوړو زده کړو په چوکاټ کي يو عمده بدلون اصلاحي ارزونه او ځواب ورکوونه ده. د لوړو زده کړو د کړنو اود ياد ورکولو او يادولو د پايلو لپاره ده هماغسي د شواهدو ځواب ورکوونه ده. د لوړو زده کړو مؤسسې او پوهنتونونه په دوامداره او مؤثره توګه هڅه کوي، تر څو پخپلو مراکزو کي اصلاحي ارزونه او ځواب ورکوونه په کار واچوي.
استادان درس خود را ارزیابی نمایند، دیپارتمنت ها، پوهنحی ها، پوهنتون ها و بالاخره ارزیابی اصلاحی بیرونی صورت بگیرد. د لوړو زده کړو په سيستم کي اصلاحي ارزونه په دوو موخو ترسره کيږي: لومړی، د تدريس په برخه کي بدلون، وسعت، اصلاح او ښه والی دی. دوهم، د استادانو د کړنو په اړه پرېکړه نيونه لکه لوړاوی، توصيه او ستاينه ده. د اصلاحي ارزوني د ميتودونو او تخنيکونو له لاري د تدريس په اړه د پوښتنپاڼو، مصاحبو، بحثونو، مشاهداتو، فيډبک او ورته نورو تخنيکونو او ميتدونو په مټ معلومات را ټوليږي.
له څرنګه چي د تدريس د کيفيت ارزونه د هيواد د لوړو زده کړو په سيستم کي يوه نوې پديده نده ځکه چي په زياترو پوهنتونونو او لوړو زده کړو مؤسساتو کي نوموړې ارزونه صورت نيسي مګر په داسي بڼه چي منسجم، منظمه او الزامي اصلاحي ارزونه په پراخه او دوامداره توګه ترسره شي، نوموړی طرزالعمل برابر شوی دی.
لومړی ماده:
موخي
اصلاحي ارزونه د لوړ زده کړو د پرمختګ او معياري کووني لپاره د معلوماتو په راټولولو، تصنيف، تحليل او د معلوماتو د تدقيق په پار د حالاتو څېړنه، او د محصلانو د غوره زده کړي او د هغوی د هڅي او ودي په موخه په ټولګی کي دننه او يا دباندي د لاندي موخو له کبله سرته رسول کيږي:
‍۱- په ټولګی کي او دباندي د زده کړي ښه والی، اصلاح او د زده کړي د بهير لوړاوی.
۲- د استادانو له لوري په تدريس کي د نوي او مؤثره ميتودنو څخه استفاده او په تدريس او ښودلو کي د استادانو غوره او ښه مسليکتوب.
۳- د زده کړي او د هغه د ښه والي په موخه د محصلانو ښکېلتيا.
۴- د محصلانو د وړتياؤ پېژندنه او وده، مهارتونه، د دوی ذوق او ددوی و علمي شخصتيونو ته هر اړخيزه او برابره وده ورکول.
۵- د محصلانو د زده کړي د انګېزو د تقويې په موخه د مناسبو فرصتونو زمينه برابرول لکه نوښتنه، مهارتونه ايجادونه کول او ځان ارزونه.
۶- د تدريس د پروګرامونو او ميتودونو د تقويې، ښه والی، اصلاح او ارزوني په موخه معلومات برابرول.
دوهمه ماده:
تعريفونه
۱- اصلاحي ارزونه: روند منسجم، منظم، سیستماتیک و مستمر جمع آوری معلومات به منظور بررسی، داوری و قضاوت پیرامون تلاش های یادګیری محصلان و فعالیت های اساتید جهت دستیابی به اهداف آموزش و تحصیلی بر اساس معیار های معین می باشد.
۲- ارزیابی اصلاحی توصیفی: شیوه‏ی از نوع ارزیابی است که معلومات لازمی، معتبر و مستند برای دانستن دقیق و همه جانبه محصلان در ابعاد مختلف یادگیری، با استفاده از افزار و روش های مناسب مانند پرسشنامه ها، مصاحبه ها، مشاهدات، کار های عملی در طول روند یاددهی و یادگیری به دست می آید، تا به اساس آن نتایج کیفی مورد نیاز برای اصلاح، بهبود و کمک تدریس حاصل آید.
۳- ارزیابی اصلاحی تکوینی: نوع ارزیابی است که در طول روند تدریس. آموزش به طور مداوم و مستمر برای شناخت نقاط ضعف، قوت، موانع، تهدیدها، فرصت ها و مشکلات آموزش محصلان صورت میگیرد.
۴- ارزیابی اصلاحی پایانی: به منظور تشخیص تحقق اهداف تحصیلی و آموزش در ختم هر سمستر از طریق جمع بندی و تحلیل ارزیابی اصلاحی تکوینی و سایر معلومات بدست آمده صورت گرفته و نتایج آن به شکل توصیفی گزارش داده می شود.
۵- پرسشنامه: یک تعداد پرسش های معیاری و رسمی است که از طرف استادان، ارگان های پوهتون ها و موسسات تحصیلات عالی یا وزارت تحصیلات عالی جهت ارزیابی اصلاحی تدریس توزیع می گردد که باید با صداقت، شفافیت و واقعبینانه از طرف محصلان و اساتید خانه پری گردد. می تواند سری یا علنی (بدون نام و موجودیت نام) باشد.
۶- ثبت مشاهدات: روشی است برای ثبت و توصیف وقایع، عملکرد، شیوه آموزش محصلان و استادان که از مراجع قانونمند به عمل می آید و معلومات مناسبی را بدست میدهد.
۷- فیدبک از تدریس: روندی است که در آن استاد عکس العمل های خود را در قبال تلاش و عملکرد محصلان، رهنمایی، تشویق و کمک به آنها با استفاده از روش ها و افزار مختلف (کلامی، کتبی…) ارایه میدهد و از آن برای بهبود و اصلاح تدریس خود استفاده می‏نماید.
۸- روند یادگیری: فعالیت ها و اقداماتی است که محصل به رهنمایی و هدایات استاد جهت دستیابی به اهداف تحصیلی پیش بینی شده، انجام میدهد.
۹- اهداف برنامه تحصیلی: اهدافی اند که توسط پلان گذاری نصاب درسی و مفردات درسی برای یک دوره معین تحصیلی (لیسانس، ماستری و دوکتورا) پیش بینی شده رسماً تایید شده باشد.
۱۰- گزارش پیشرفت تحصیلی: جمع بندی معلومات و نتایج ارزیابی اصلاحی تکوینی است که در طول روند تدریس آموزش با افزار مناسب و شیوه های مختلف صورت گرفته و ارایه تصویر کلی از آموزش، مهارت، توانایی و طرز دید محصلان به منظور تقویت و رفع موانع یادگیری محصلان می باشد.
۱۱- وضعیت آموزشی: شریط موقعیت و محل محصلان است که در آن روند یادگیری با در نظرداشت مستندات جمع آوری شده تعین میگردد.
۱۲- مقیاس: یک مفهوم قراردادی است که بر اساس آن اندازه محصلان جهت دستیابی به اهداف سنجش و تعیین می‏شود.
ماده سوم:
نحوه اجرای ارزیابی اصلاحی
۱- ارزیابی خودی توسط استاد: اساتید می توانند توسط پرسشنامه و فیدبک کتبی در طول سمستر الی ختم هفته یازدهم سمستر خود توسط تمام محصلان صنف ارزیابی نمایند. بهتر است پرسشنامه واحد بعد از تصویب شورای علمی دیپاتمنت مورد استفاده قرار گیرد. از نتایج آن در بهبود و اصلاح تدریس خویش استفاده نموده و پرسشنامه ها را در یک دوسیه نزد خود حفظ نماید.
۲- ارزیابی اصلاحی دیپارتمنت: این ارزیابی در پرتو اسناد تقنینی وزارت تحصیلات عالی از طرف آمرین دیپارتمنت، استادان رهنما و یا کمیته‏ی که مشتمل از سه نفر استادان تحت ریاست آمر دیپارتمنت از رتبه های پوهندوی تا پوهاند اند در طول سمستر صورت می گیرد. ارزیابی الی هفته دوازدهم سمستر باید گزارش آن آماده و بعد از تصویب مجلس دیپارتمنت به پوهنځی ارسال گردد.
۳- ارزیابی اصلاحی در سطح پوهنتون: کمیته تضمین کیفیت و اعتباردهی موسساتی این ارزشیابی را در طول سمستر از آن عده محصلانیکه اوسط نمرات سمستر ګذشته شان بیشتر از (۷۰) فیصد است انجام میدهد و الی هفته چهاردهم سمستر تکمیل شود. در توافق کامل با اسناد تقنینی وزارت تحصیلات عالی گزارش خویش را تهیه و رسماً به ریاست تضمین کیفیت و اعتباردهی گسیل نماید.
۴- ارزیابی اصلاحی بیرونی: ارزشیابی نظارتی توسط کمیته‏ی که از طرف وزارت تحصیلات عالی منظور می گردد در طول سمستر از روند تدریس و آموزش برای ارتقای کیفیت تدریس از پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی بعمل می آید. این ارزیابی یه یکی از شیوه های مروج یعنی توزیع پرسشنامه ها، مصاحبه ها، مشاهدات، فیدبک ها، بحث ها و توصیه ها صورت می گیرد. در این ارزیابی بر علاوه از شیوه تدریس، کاربرد ماخذ جدید، تکنالوژی جدید در تدریس، لکچر نوت ها و سایر مواد درسی نیز بررسی میگردد.
۵- ارزیابی اصلاحی بیرونی: توسط فارغ التحصیلانی که عملاً در رشته مربوط مشغول کار اند با تدویر جلسات سالانه فارغان در هر دیپارتمنت نیز صورت گرفته می تواند.
ماده چهارم:
چگونگی تهیه گزارش نتایج
۱- گزارش ها از دیپارتمنت به کمیته تضمین کیفیت و اعتباردهی موسساتی به شکل کتبی و رسمی ارسال گردد.
۲- گزارش های پوهنحی ها و کمیته تضمین کیفیت و موسساتی بعد از توحید رسماً به ریاست تضمین کیفیت و اعتباردهی ارسال گردد.
۳- گزارش های ارزیابی خودی پوهنتون ها با گزارش های ارزیابی بیرونی که توسط کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس تهیه شده در کمیته مذکور بحث و بعد نتایج آن ابلاغ می گردد.
ماده پنجم:
مشمولین ارزیابی اصلاحی
۱- محصلان به مثابه عناصر یادگیرنده، ارزیابی از تدریس را به روش های معمول انجام میدهند.
۲- اساتید به مثابه مدرسین باید محصلان، وضعیت، امکانات، تسهیلات، مدیریت و اداره را ارزیابی نمایند.
ماده ششم:
اصول ارزیابی اصلاحی تدریس
اجرای ارزیابی شفاف، عاری از تعصب و سلیقه این روند را تضمین شده و متداوم و قابل اعتماد می سازد.
۱- هر استاد باید دوسیه ارزیابی خودی تدریس را که از هر سمستر صورت گرفته باشد، تهیه نماید. مجموع تدابیری که برای بهبود و اصلاح تدریس ناشی از ارزیابی اتخاذ نموده درج نموده و آن را در سمستر های بعدی نیز پیگیری نماید.
۲- این دوسیه ها نزد خود استاد حفظ بوده و بخشی از مجموعه اسناد نه بلکه منحیث شواهد برای مواقع ضروری می باشند.
۳- استادان در آغاز هر سال جدید دوسیه ارزیابی اصلاحی خود را مرور نموده پیشرفت ها و عدم آنرا تعیین نمایند.
۴- اساتید معیارها را پیوسته بازنگری و در زمینه پیشنهاد های خویش را ارایه نمایند.
۵- اساتید باید توقعات خود را از ارزیابی اداره، وضعیت، امکانات و تسهیلات پیګیری نموده، و موانع و نقاط ضعیف را در زمینه ابراز نمایند.
۶- قابل دقت است که ارزیابی اصلاحی جز لاینفک روند یاددهی و یادګیری بوده و جز ګزارش فعالیت های اکادمیک استادان می باشد.
۷- استفاده از نتایج ارزیابی برای بهبود و اصلاح روند تدریس و آموزش است که باید در وقت و زمانش این اصلاحات بعمل آید.
۸- هیچګاه نتایج ګزارش ارزیابی اصلاحی برای تهدید، فشار، اخطار و غیره مظاهر غیر اکادمیک صورت ګرفته نمیتواند زیرا یک روند اصلاحی می باشد.
۹- در صورت لزوم و تکرار بی تفاوتی و یا عملکرد خوب مطابق اسناد تقنینی مکافات و مجازات از طرف مقامات ذیصلاح صورت میګیرد.
۱۰- هرګاه ګزارش ارزیابی اصلاحی قابل اعتماد نبوده و غیر واقعبینانه تهیه شده باشد با تهیه کننده ګان آن برخورد قانونی به عمل می آید.
ماده هفتم:
تنوع روشها، افزار اندازه ګیری و سنجش کیفیت تدریس با در نظر داشت اهداف، ماهیت، نوع مواد ارزیابی، انواع مختلف روش ها و افزار مانند پرسشنامه ها، روش های متعدد مشاهداتی، کار های عملی، مقالات و طرح ها، ارزیابی عملی، ارزیابی مستمر، روش ارزیابی خودی… استفاده میګردد. اما این روش ها باید مسایل ذیل را احتوا نماید:
۱- مستند، مستدلل و دقیق باشد.
۲- استقلال موسسه تحصیلی و استاد را لطمه نزند.
۳- اصل رعایت قواعد اخلاقی و انسانی در ارزیابی حفظ ګردد.
۴- اصول، قواعد و مطالب یک اجتماع اکادمیک رعایت ګردد.
۵- ارزیابی باید به ګونه سازماندهی و اجرا شود که موجب خدشه دار شدن حقوق، اصول اعتماد به نفس و سلامت روانی استاد و محصل نشود.
۶- اصل توجه به تفاوت های فردی مرعات ګردد.
۷- هماهنګی در تحقق اصول و روش ارزیابی موجود باشد یعنی روی معیارهای مشابه ارزیابی صورت بګیرد.
ماده هشتم:
وضع معیار ها برای ارزیابی اصلاحی
ارزیابی تدریس میتواند با معیارهای کیفی ذیل صورت بګیرد، تا هماهنګی در آن سجل ګردد:
۱- اهداف واضح باشد.
۲- آمادګی کافی اساتید به تدریس.
۳- روش های مناسب تدریس.
۴- نتایج مهم آموزش از تدریس.
۵- ارایه موثر مواد درسی در تدریس.
۶- نقد دقیق و متفکرانه در مورد تدریس.
۷- معیاری ساختن و نو سازی مواد درسی به شکل مستمر.
۸- رفتار و عملکرد مدرس حین تدریس.
۹- سطح امکانات و تسهیلات برای تدریس.
۱۰ معیاری بودن نصاب و مفردات درسی.
ماده نهم:
مستند سازی ارزیابی اصلاحی
این مستند سازی با توزیع پرسشنامه ها به محصلان و استادان صورت می ګیرد که بعد از جمع آوری آن ارزیابی بعمل می آید. در هر پوهنتون باید پرسشنامه های واحد و معیاری موجود باشد. به منظور ارزیابی بیرونی، کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس در وزارت تحصیلات عالی پرسشنامه های را که برای محصلان و اساتید تهیه نموده، در ضمیمه ها نمونه های آن ګنجانیده شده است.
ماده دهم:
این طرزالعمل در ده ماده و دو ضمیمه تهیه و بعد از منظوری مقام وزارت تحصیلات عالی مرعی الاجرا می باشد.
نوت: در جلسه مورخ ۲۱/۹/۱۳۹۳ شورای رهبری وزارت تحصیلات عالی منظور ګردیده است.

د ډانلوډ لپاره په لاندی لینک کلیک کړۍ

د تدريس د کيفيت د ارزوني طرزالعمل