گزارش ارزیابی برنامه های طبی نهاد های تحصیلات عالی خصوصی و وضعیت کیفی آنها

خلاصه گزارش ارزیابی برنامه های طبی نهاد های تحصیلات عالی خصوصی

 

 

خلاصه گزارش ارزیابی برنامه های طبی نهاد های تحصیلات عالی خصوصی

وزارت تحصیلات عالی افغانستان، همواره برای ارتقای کیفیت تحصیلات عالی در افغانستان تلاشهای مستمری را انجام می دهد تا بتواند علاوه بر ارائه خدمات تحصیلی با کیفیت و تربیت کادرهای مسلکی و مجرب، باعث رشد و انکشاف متوازن و رفاه در جامعه گردد. در این راستا، یکی از مهمترین بخش های کاری وزارت تحصیلات عالی، توجه به اعتلای کیفیت و اعتبار دهی به نهادهای دولتی و خصوصی می باشد.

نتایج ارزیابی‎های مستمر علمی نشان میدهد که وضعیت کیفی و عرضه خدمات یک عده از نهادهای تحصیلات عالی خصوصی کشور، منجمله نهاد های طبی خصوصی قناعت بخش و قابل قبول برای  وزارت تحصیلات عالی و مردم نیست و بعضی نهادهای تحصیلات عالی خصوصی نظر به ارزیابی های انجام شده از نگاه کیفیت علمی و عرضه خدمات وضعیت مناسب ندارند. وضعیت نامناسب کیفی نهادهای تحصیلات عالی خصوصی طبی مرتبط به بعضی موارد عمده مانند: نداشتن دیدگاه و ماموریت واضح و پلان استراتیژیک، نداشتن کادر علمی مجرب و کافی مطابق به رشته و مسلک، اداره و رهبری ضعیف، نداشتن نصاب معیاری و یا عدم تطبیق آن، نداشتن ارتباطات خارجی و داخلی با سایر نهاد های اکادمیک، عدم توجه به تطبیق پروسه تضمین کیفیت، نداشتن تعمیر معیاری و امکانات لابراتواری، عدم داشتن کتابخانه مناسب و استفاده از تکنالوژی معلوماتی در روند آموزش، عدم داشتن شفاخانه کادری ویا عدم امضای تفاهمنامه ها یا قرارداد با سایر شفاخانه ها که به صورت مثمر بتواند تکمیل استاژ و پراکتیک محصلین را جنبه عملی بخشد و توجه کمتر به تحقیقات علمی و اکادمیک می باشد.

بر اساس فیصله کابینه جمهوری اسلامی افغانستان، وزارت تحصیلات عالی مکلف گردید با همکاری وزارت صحت عامه نهادهای تحصیلی خصوصی را که رشته‏ های طبی دارند، ارزیابی  و از وضعیت کیفی نهادها به جلسه کابینه جمهوری اسلامی افغانستان گزارش ارایه نمایند.

با توجه به اینکه ارزیابی همه جانبه برنامه های طبی نیاز به اشتراک متخصصین مختلف از بخش های طبی و اعتلای کیفیت دارد، وزارت تحصیلات عالی تحت سرپرستی ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی با ایجاد یک کمیته کاری که متشکل از متخصصین وزارت صحت عامه، استادان پوهنتون علوم طبی کابل، پوهنتون کابل و اعضای کمیته ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی وزارت تحصیلات عالی میباشد، مبادرت ورزید.  این کمیته کاری چک لست را تهیه نموده و با همکاری کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس که مسوولیت مستمر ارزیابی امور درسی، تحقیقات علمی، نشرات علمی و توسعه کریکولم در نهادهای تحصیلات عالی دولتی و خصوصی را دارد، چک لست را مرور و تأیید نمودند و ارزیابی نهاد های تحصیلات عالی طبی بر مبنای آن اجرا و تکمیل گردید.

مبنای ارزیابی

این ارزیابی به اساس فقره ۵ مصوبه شماره ۲۲ مورخ ۲۹/۱۰/۱۳۹۵ جلسه کابینه جمهوری اسلامی افغانستان انجام یافته است.

اهداف ارزیابی

  • ارزیابی وضعیت کیفی فعلی نهادهای تحصیلات عالی طبی خصوصی کشور با در نظرداشت معیارهای مشخص شده توسط وزارت تحصیلات عالی و وزارت صحت عامه کشور.
  • تفکیک و رده بندی نهادهای تحصیلی طبی ویا پوهنحًی های علوم طبی آنها از نگاه سطح تطبیق معیارات و استندرد های که عرضه خدمات تحصیلی مطابق با معیارات و استندردهای ملی و بین المللی ارایه می‎کنند.
  • شناسایی نقاط قوت ضعف و چالشهای که فرا روی انکشاف و توسعه نهادهای تحصیلی طبی خصوصی افغانستان قرار دارد.

تیم های ارزیابی کننده

چهار تیم ارزیابی کننده جهت ارزیابی نهادهای تحصیلی تشکیل گردید.

ترکیب تیم های ارزیابی

  1. چهار تن نماینده های وزارت محترم صحت عامه و در هر تیم ارزیابی یک یک تن آنها توظیف گردیده بود.
  2. به تعداد ده تن استادان پوهنتون علوم طبی کابل از دیپارتمنت های مختلف
  3. به تعداد چهار تن استادان پوهنتون کابل از رشته های طبی که همزمان در بخش ارزیابی امور اکادمیک نهاد های تحصیلات عالی تجربه کافی دارند.
  4. استادان اعضای کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس وزارت تحصیلات عالی که در بخش ارزیابی و بررسی اسناد و تطبیق قوانین و مقررات تجربه کافی دارند.

به منظور ارزیابی مسلکی تر در ترکیب تیم های ارزیابی نهادهای تحصیلی خصوصی کشور تلاش بعمل آمد تا انتخاب تیم ارزیابی کننده مطابق تخصص اعضا در رشته‏های که نهاد تحصیلات عالی خصوصی در آن فعالیت دارد صورت گیرد.

میکانیزم انکشاف چک لست ارزیابی

در این زمینه کمیته مشترک تحصیلات عالی و صحت عامه ایجاد گردید.کمیته مشترک جلسات متعدد را در وزارت تحصیلات عالی دایر کرد و روی میکانیزم ارزیابی مسلکی صحبت گردید. این کمیته مشترک جلسات متعددی را در مورد تعیین اهداف ارزیابی موسسات تحصیلات عالی طبی، پلان عملیاتی، میکانیزم ارزیابی، نمره دهی، بررسی نتایج و ارائه گزارش ارزیابی دایر کرد. در نهایت، چک لستی به عنوان ابزار ارزیابی با توجه به معیارهای برنامه های طبی مانند معیارهای بنیادی آموزش طبی (Basic Medical Education)، فدراسیون جهانی آموزش طبی (World Federation for Medical Education) ، چارچوب ارتقای کیفیت و اعتباردهی ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی، و قوانین، مقررات، لوایح و طرزالعمل‏های وزارت تحصیلات عالی و وزارت صحت عامه تهیه شد.

جهت غنامندی و معیاری سازی چک لست ارزیابی جلسات متعدد با کمیته مشترک دو وزارت دایر گردید و چک لست واحدی تدوین تدوین شد. این چک لست در جلسات متعدد کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی که مسوولیت مستمر ارزیابی امور درسی، تحقیقات علمی، نشرات علمی و توسعه کریکولم در نهادهای تحصیلات عالی دولتی و خصوصی را دارد، مطرح گردید که با در نظرداشت، شمولیت نظریات اصلاحی کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس در سوالات چک لست به اتفاق آراء مورد تایید قرار گرفت.

بعد از تاییدی چک لست ارزیابی نهادهای طبی، کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس جهت نمره دهی شاخص‏ها و معیارها، میکانیزم تحلیل و نمره دهی را طرح نمود.طی جلسات متعدد جهت تدقیق، شفافیت و دید یکسان تیم‌های ارزیابی در نمره دهی، چک لست ارزیابی نهادهای طبی تصویب و مورد تایید قرار گرفت و فیصله گردید که به منظور شفافیت بهتر و همگونی در ارزیابی ها، بعد از نمره دهی توسط تیم ارزیابی کننده در نهاد تحصیلی، مطابق به چک لست اسناد و مدارک جمع آوری شده در کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس به حضور اعضای تیم ارزیابی کننده دوباره بررسی و نتایج نهایی گردد. قابل یاد آوری است که مدارک جمع آوری شده به اساس چک لست واحد برای ارزیابی مجموع برنامه های طبی هر نهاد به طور مستند تکمیل و طی مراحل گردیده است.

 چک لست ارزیابی نهادهای طبی خصوصی شامل  هشت (۸) معیار، نزده (۱۹) شاخصه در قالب یکصد و دو (۱۰۲) سوال قابل ارزیابی می‌باشد (جدول ۱).

نحوه ارزیابی

  این ارزیابی از تاریخ ۱۸ ثور ۱۳۹۷ آغاز و بتاریخ ۲۶ اسد ۱۳۹۷ ختم گردید.

ارزیابی نهادهای تحصیلات عالی طبی با چک لستی که در فوق توضیح گردید، صورت گرفته است. طوریکه در جدول (۱) نمایان است، هر معیار و شاخصه های مرتبط به آن دارای وزن و امتیاز (نمره) متفاوت نظر به ارزش و جایگاه خویش می باشد. اخذ نمره هر معیار و شاخص بر اساس اسناد  و شواهد موجود در نهاد تحصیلی و میکانیزم مشخص صورت گرفته است. ناگفته نباید گذاشت که بعد از اتمام ارزیابی و جمع آوری اسناد و شواهد مورد ضرورت در اخیر چک لست امضا و مهر رییس و یا معاون علمی نهاد تحصیلی اخذ گردیده است.

اسنادی که توسط تیم ارزیابی از نهاد تحویل گرفته شده بود، طی جلسات متعدد کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس با حضورداشت تیم یا نماینده تیم ارزیابی کننده بعد از کنترول و بررسی دوباره و مشوره با تیم ارزیابی کننده، امتیاز و نمره مربوطه هر نهاد نهایی گردید.

میکانیزم نمره دهی و درجه بندی و تصنیف نهاد های طبی خصوصی به اساس چک لست

معیار های ارزیابی، نحوه خانه پری و نمره دهی چک لست ارزیابی نهادهای تحصیلات عالی طبی خصوصی قبل از آغاز روند ارزیابی نهادها، در برنامه یک روزه که در تالار کنفرانس‏های وزارت تحصیلات عالی برای تیم های ارزیابی کننده دایر گردیده بود، از طرف کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس ریاست ارتقای کیفیت و اعتباردهی توضیح گردید. دراین برنامه نماینده های محترم  وزارت صحت عامه، اساتید پوهنتون‏های کابل، علوم طبی کابل، ریاست موسسات تحصیلات عالی خصوصی و اعضای کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس شرکت نمودند. شیوه خانه پری و نمره دهی چک لست مطابق میکانیزم از قبل تهیه شده توضیح شد و تفاهم عمومی حاصل گردید.

کمیته بعد از غور و بررسی طرح تحلیل را در مطابقت با میکانیزم تحلیل به اتفاق آراء تایید نمودند. در میکانیزم تحلیل کمیته برای نهادهای تحصیلی نظر به محدوده فیصدی نمرات اخذ شده، پنج سطح را تحت عناوین عالی، خوب، متوسط، ضعیف و بسیار ضعیف مشخص ساخت (جدول ۲).

در مجموع به تعداد ۴۵ نهاد تحصیلات عالی خصوصی که درعرصه علوم طبی فعالیت می کنند از جمله ۲۰ نهاد آن  در کابل و ۲۵ نهاد آن در سایر ولایات فعالیت دارند. فعلاً در مجموع ۷۲ برنامه طبی فعال بوده که ۴۰ آن در کابل و ۳۲ آن در سایر ولایات می باشد. این برنامه ها شامل طب معالجوی، ستوماتولوژی، تکنالوژی عالی طبی، فارمسی، قابلگی عالی و متمم قابلگی می باشد. از جمله ۴۵ نهاد تحصیلات عالی طبی و یا برنامه های طبی آنها، هیچ کدام آن در کتگوری عالی قرار نگرفت، ۵ نهاد (۱۱٫۱۱ فیصد) در کتگوری خوب، ۱۴ نهاد (۳۱٫۱۱ فیصد) در کتگوری متوسط، ۲۰ نهاد (۴۴٫۴۴ فیصد) در کتگوری ضعیف و ۶ نهاد (۱۳٫۳۳ فیصد) در کتگوری خیلی ضعیف قرار گرفتند (شکل ۱). حد اعظمی فیصدی نمره اخذ شده درمجموع معیارات ۸۲٫۷۵ فیصد و حد اصغری فیصدی نمره اخذ شده ۳۰٫۳۸ فیصد با میانگین ۵۲٫۵۰ فیصد و حداوسط ۵۴٫۱۱ فیصد دریافت گردید.

در این ارزیابی در مجموع ۵۷ فیصد نهاد های طبی موجوده تحت کتگوری ضعیف و بسیار ضعیف قرار گرفتند که قابل عطف می باشد. وضعیت نامناسب کیفی یکتعداد نهادهای تحصیلات عالی خصوصی طبی مرتبط به بعضی موارد عمده ذیل می باشد:

شکل (۱). تصنیف برنامه های طبی ۴۵ نهاد  تحصیلی خصوصی به اساس فیصدی مجموع نمرات اخذ شده به کتگوری های مختلف.

معیار اول: جواز فعالیت قانونی، دیدگاه، ماموریت و پلانگزاری استراتیژیک

-نداشتن دیدگاه و ماموریت مشخص و پلان استراتیژیک تایید شده از طرف شورای علمی و وزارت  تحصیلات عالی

 -عدم موجودیت پلان عملیاتی مطابق پلان استراتیژیک و تایید شده توسط شورای علمی نهاد که مطابق به آن پیشرفت نمایند.

عدم تفتیش بودجه آنها از طرف مرجع بیرونی

– عدم وضاحت در روند انکشاف پلان استراتیژیک نهاد

– عدم نظارت از تطبیق پلان استراتیژیک توسط کمیته یا مسوولین مشخص

– عدم موجودیت پلان مالی منظم جهت پیشبرد فعالیت های نهاد و تقسیمات بودجوی

– عدم اختصاص بودجه برای فعالیت های تحقیقی به شمول استادان و محصلین

-عدم تخصیص بودجه برای برگزاری محافل علمی، سمینارها، ورکشاپ ها وسایر موارد مهم

-عدم ارایه خدمات مناسب تحصیلی برای محصلان در مقابل فیس اخذ شده

 

معیار دوم: اداره و رهبری

-اداره و رهبری ضعیف و ساختار تشکیلاتی غیر منظم که جوابگوی نیازمندی های موسسه نمی باشد

-نداشتن کادر علمی مجرب و متخصص و کافی مطابق به رشته و مسلک و با تحصیلات حداقل ماستر

-غیرفعال بودن ویا کمتر فعال بودن کمیته ها جهت پیشبرد امورات اکادمیک و اداری و عدم گزارش دهی از فعالیت های شان به هیت رهبری موسسه

-عدم موجودیت لوایح وظایف مشخص برای کمیته ها و کتب تصاویب مجالس

– عدم موجودیت لوایح وظایف مشخص در امور علمی  واداری برای هیت رهبری، استادان و کارمندان

-عدم موجودیت پالیسی شفاف برای استخدام استادان واجد شرایط و کارمندان مطابق لوایح و مقررات وزارت تحصیلات عالی

– عدم موجودیت پالیسی مشخص جهت بهبود وضعیت نهاد

 

معیار سوم: استادان و کارمندان

-موجودیت تعداد کمتر استادان دایمی و بیشتر قراردادی که تداوم کاری موسسه را مبهم می سازد

-یک تعداد استادان باید متخصص بخش، ماستر یا داکتر باشند که در بعضی نهاد ها تعداد آنها خیلی کم است

– بیشتر استادان سویه لیسانس یا MD داشته اند

-عدم تدویر برنامه های ارتقای ظرفیت برای استادان و کارمندان

-یکتعداد استادان خلاف رشته اختصاصی شان درس میدهند حتی چندین مضمون غیر مرتبط را یک استاد درس میدهد

– تعداد کارمندان و تکنیشن لابراتوار کافی نیست

 

معیار چهارم: محصلان

– عدم رضایت محصلان از روند تدریس و امکانات موجوده و کسب دانش و تجارب و مهارت ها

– حاضری غیر منظم محصلان و موجودیت محصلان خیالی

– عدم تطبیق کار های عملی کافی مطابق به نیازمندی های رشتوی و نصاب موجوده

-عدم رسیدگی به پیشنهادات و انتقادات محصلان

-شکایت محصلین از عدم اشتراک آنها در سمینار های علمی

-بعضی محصلان بعد از سپری نمودن کورس ها کدام تغییر قابل ملاحظه یی را در دانش، تجارب و مهارت خود احساس نمی کنند.

-عدم موجودیت دیتابیس منظم برای آرشیف نمودن اطلاعات و معلومات محصلان

 

معیار پنجم: برنامه های اکادمیک و تطبیق آن

-نداشتن نصاب درسی معیاری و تایید شده توسط وزارت تحصیلات عالی

– عدم تطبیق درست نصاب با در نظرداشت استادان و امکانات موجوده

-نصاب تحصیلی موسسه چاپ نگردیده و بدسترس محصلین قرار نگرفته است و برای اکثر مضامین کورس پالیسی مشخص دریافت نگردید

-عدم مرور و تجدید کوریکولم در طی پنج سال مطابق به نیازمندی های جامعه و بازارکار

-عدم استفاده از روش های نوین تدریس و محصل محوری و استفاده کمتر از تکنالوژی معلوماتی در روند آموزش

-عدم وضاحت در شیوه های ارزیابی محصلان و ستاژران از اندوخته های آنها

– نداشتن ویا کمبود توامیت های خارجی و داخلی با سایر نهاد های اکادمیک ویا عدم استفاده موثر از این توامیت ها

– عدم ارزیابی تدریس استادان به صورت مستمر  در نهاد توسط هیت رهبری و آوردن اصلاحات و تغییرات

نداشتن توامیت علمی با سایر نهاد های اکادمیک داخلی یا خارجی ویا عدم استفاده موثر از آن

 

معیار ششم: تضمین کیفیت و ارزیابی دوامدار پروگرام ها

-عدم توجه به تطبیق پروسه تضمین کیفیت و ارزیابی های متداوم فعالیت های استادان و کارمندان جهت رفع مشکلات و پیشرفت نهاد

-عدم موجودیت کمیته های اصلی و فرعی تضمین کیفیت ویا فعال بودن آنها در نهاد تحصیلی

– عدم تدویر جلسات منظم در قسمت بهبود کیفیت در نهاد

-افراد مسوول کمیته های تضمین کیفیت از مسایل تضمین کیفیت آگاهی نداشته اند و کدام برنامه برای ارتقای ظرفیت ایشان نیز در نظر گرفته نشده است

 

معیار هفتم: تسهیلات آموزشی

– عدم موجودیت صنوف کافی و معیاری و مجهز برای تدریس و کار های گروپی

-نداشتن تعمیر معیاری

– امکانات لابراتواری مناسب و کافی جهت انجام کار های عملی موجود نمی باشد

– عدم داشتن کتابخانه مناسب و مجهز کتب جدید و کتابخانه الکترونیکی

-عدم موجودیت محل مناسب برای مطالعه

-عدم داشتن تالار کنفرانس مناسب برای تدویر مجالس علمی

– عدم موجودیت کمپیوتر لب مناسب برای استفاده محصلان و استادان و متصل به انترنت قابل استفاده

– عدم آشنایی یا آشنایی ضعیف محصلین  با روش های تحقیق و انجام تحقیقات کتابخانه یی، ساحوی و لابراتواری

– عدم دسترسی به مقالات و ژورنال های علمی معتبر

-امکانات محدود ساحه پارکنگ، ساحه سبز، کافتریا….

-عدم فعال بودن مرکز مشاوره برای محصلین

 

معیار هشتم: شفاخانه کادری

-عدم داشتن جواز فعالیت شفاخانه کادری و دیپارتمنت های تدریسی مربوطه

– عدم امضای تفاهمنامه ها یا قرارداد با سایر شفاخانه ها که به صورت مستمر بتواند تکمیل استاژ و پراکتیک محصلین را جنبه عملی بخشد

-عدم موجودیت محیط و تسهیلات لازم برای آموزش عملی محصلین در شفاخانه

– عدم فعال بودن دیپارتمنت های مربوطه در شفاخانه جهت استاژ محصلان و ساختار تشکیلاتی غیرمنظم

-عدم تخصیص وقت کافی برای انجام کار های عملی در شفاخانه و رهنمایی دقیق استاژیران

جدول (۱). شاخصه‏ های ارزیابی نهادهای طبی خصوصی.

شماره

معیارات عمومی ارزیابی

نمره / وزن

۱٫     فعالیت قانونی، دیدگاه و ماموریت، پلان استراتیژیک و مالی (۱۰%)

۱

فعالیت قانونی

(٪ ۱)

۲

دیدګاه و ماموریت

(٪ ۳)

۳

پلان ستراتیژیک جهت تداوم کار و پیشرفت

(٪ ۳)

۴

پلان مالی و بودجه

(٪ ۳)

۲٫     اداره و رهبری (۸%)

۵

تشکیل اداری و پالیسی های اداره

(٪ ۸)

۳٫     استادان و کارمندان (۱۲%)

۶

کادر علمی

(٪ ۹)

۷

کارمندان

(٪ ۳)

۴٫     محصلان (۱۰%)

۸

امور محصلان

(٪ ۱۰)

۵٫     برنامه‏ های اکادمیک و تطبیق آن (۱۵%)

۹

نصاب

(٪ ۷)

۱۰

روش های تدریس

(٪ ۶)

۱۱

ارتباطات داخلی و خارجی

(٪ ۲)

۶٫     تضمین کیفیت و ارزیابی دوامدار پروگرام‏ها (۱۰%)

۱۲

کمیته تضمین کیفیت و فعالیت های آن

(٪ ۱۰)

۷٫     تسهیلات آموزشی (۱۷%)

۱۳

صنوف درسی

(٪ ۶)

۱۴

لابراتوار و کارهای عملی

(٪ ۴)

۱۵

کتابخانه و تکنالوژی معلوماتی

(٪ ۵)

۱۶

سایر تسهیلات

(٪ ۲)

۸٫     شفاخانه کادری (۱۸%)

۱۷

فعالیت مطابق جواز شفاخانه کادری

(٪ ۴)

۱۸

امکانات، تشکیل و کادر مسلکی شفاخانه کادری

(٪ ۱۱)

۱۹

استاژ و انترنشپ محصلان در شفاخانه کادری

(٪ ۳)

 

مجموع

۱۰۰)

جدول (۲). جدول تصنیف نهاد های تحصیلی طبی خصوصی به اساس فیصدی مجموع نمرات اخذ شده به کتگوری های مختلف.

شماره

سطوح

فیصدی مجموع نمرات

۱

عالی

٪۸۵ – ٪۱۰۰

۲

خوب

۷۰ – ٪ ۸۴

۳

متوسط

۵۵ – ٪ ۶۹

۴

ضعیف

۴۰ – ٪ ۵۴

۵

بسیار ضعیف

<40%

 یادداشت: قابل یاد آوری است که ارزیابی هذا از جمله ارزیابی های همه جانبه و مختص به رشته های طبی بوده و از شیوه ارزیابی های سالانه پروسه تضمین کیفیت و اعتباردهی متفاوت می باشد.

 

جهت دانلود خلاصه گزارش ارزیابی برنامه های طبی نهاد های تحصیلات عالی خصوصی بالای لینک پایین کلیک نماید. 

گزارش نهایی ارزیابی نهاد های طبی خصوصی افغانستان ارسال شده به تمام نهاد ها