پالیسی بازنگری برنامه های علمی

پالیس بازنگری برنامه های علمی 

مقدمه

پالیسی بازنگری برنامه‌های علمی که توسط وزارت تحصیلات عالی تدوین شده است، سر از سال تحصیلی ۱۳۹۷ هجری شمسی به منظور بازنگری برنامه‌های علمی موسسات تحصیلات‌عالی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پالیسی حاضر، فعالیت‌های موسسۀ تحصیلات عالی را در چهار بخش مورد پوشش قرار می‌دهد:

  • ایجاد و تایید برنامه‌های علمی جدید
  • نظارت سالانه از برنامه‌های علمی
  • بازنگری دوره‌ای برنامه‌های علمی
  • تعلیق، ادغام و الغای برنامه‌های علمی

هدف عمدۀ این پالیسی ، حصول اطمینان از روند فعالیت‌های علمی تمام موسسه های تحصیلات عالی در افغانستان در زمینۀ ارایۀ برنامه‌های علمی مناسب، تأمین و بهبود کیفیت برنامه‌های علمی به گونه‌ء دوامدار و فراهم‌سازی زمینۀ تحصیلات عالی مبتکرانه و با کیفیت برای محصلان است.

این پالیسی  به تمام موسسه های تحصیلات عالی دولتی و خصوصی فرستاده شده تا هر موسسۀ تحصیلات عالی از آن به عنوان یک رهنمود واضح برای موارد ذیل استفاده نماید:

  • مدیریت از مجموعه برنامه‌های موسسۀ تحصیلات عالی و حصول اطمینان از ارایۀ بهترین روش ها و تجربه‌های یادگیری به محصلان
  • ارایۀ اطمینان از روند تطبیق مجموعه برنامه‌های مطلوب علمی موسسۀ تحصیلات عالی به وزارت تحصیلات عالی

انتظار می‌رود تا این پالیسی  برای مدت ۵ تا ۱۰ سال آینده مورد استفاده موسسۀ تحصیلات عالی قرار گرفته، در طول مدت یاد شده، موسسۀ تحصیلات عالی در زمینۀ تدوین نصاب و مدیریت مجموعه برنامه‌های علمی به استقلالیت اکادمیک دست یابد.

وزارت تحصیلات عالی سند طرزالعمل واضحی را انکشاف داده است که به منظور تطبیق لایحۀ حاضر توسط موسسات تحصیلات‌عالی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تعریف اصطلاحات

  • برنامه علمی (دیپارتمنت/پوهنحی فارغ ده): که منبعد به نام برنامه یاد میشود مجموعه‌ یی از مضامین، پلان تطبیقی، پلان ارزیابی و منابع چون اعضای کادر علمی، تجهیزات و امکاناتی است که تخصص رشته‌ یی را شکل داده، به  دریافت سند و یا اعتبار اکادمیک منتهی می‌شود.
  • نظارت سالانه: فعالیت رسمی سالانه است که توسط تمام دیپارتمنت‌های مربوط در یک موسسۀ تحصیلات عالی به منظور بررسی اثربخشی برنامه‌های علمی و تشخیص ساحاتی که ضرورت به پیشرفت دارد، انجام می‌شود.
  • بازنگری دوره یی: فعالیت رسمی است که توسط موسسۀ تحصیلات عالی در هر پنج سال بصورت عادی یک‌بار به منظور ارزیابی پایداری، کیفیت و تطبیق معیارهای تعریف شده در هر برنامۀ علمی و تشخیص تغییرات لازم در برنامه‌های علمی اجرا می‌شود.
  • تعلیق: روندی است که در آن برنامۀ علمی به دلیل مشکلات تشخیص شده برای زمان معین متوقف می‌شود. برنامۀ در حال تعلیق نمی‌تواند محصلان جدید را تا ختم زمان تعلیق جذب نماید. ممکن است، دورۀ مذکور مستلزم اتمام دوره تحصیلی محصلان برحال باشد.
  • ادغام: روندی است که در آن دو و یا چند برنامۀ علمی به دلیل داشتن تشابهات زیاد در اهداف آموزشی و نصاب، با هم تلفیق می‌شوند. ادغام برنامه ممکن است منجر به بستن یک یا چند برنامه گردد.
  • الغا: روندی است که در آن یک برنامۀ علمی به دلایل مختلفی که قبلا تشخیص شده؛ هیچ اقدامی مثبتی صورت نگرفته باشد و یا هم دیگر به آن نیاز نباشد، بطور دایمی متوقف می‌گردد.
  • ساحه تطبیق پالیسی برنامه های علمی: این پالیسی بعد از تصویب مقام وزارت تحصیلات عالی برای برنامه های ذیل قابل اجرا میباشد؛
  • برنامه های دوره لیسانس اعم از برنامه های شبانه و روزانه، موسسات تحصیلات عالی خصوصی و دولتی
  • برنامه های ماستری و دوکتورا موسسات تحصیلات عالی خصوصی و دولتی
  • کمیسیون بازنگری برنامه های علمی : تشکیلی است که در چارچوب وزارت تحصیلات عالی به منظور نظارت از‌ برنامه‌های علمی ایجاد گردیده، مطابق به طرزالعمل جداگانه فعالیت می‌نماید. کمیسیون بازنگری برنامه های علمی عبارت اند از: معاونان علمی مؤسسۀ تحصیلات عالی دولتی (کابل، پولی تخنیک، طبی کابل، تعلیم و تربیه شهید استاد ربانی ، هرات، شیخ زاید، ننگرهار، بامیان، کندز، بلخ و کندهار) و سه معاون علمی مؤسسۀ تحصیلات عالی خصوصی،‌ رئیس ارتقای کیفیت و اعتباردهی، رئیس انکشاف برنامه های علمی که تحت ریاست معینیت علمی وزارت تحصیلات عالی فعالیت های خویش را تنظیم و پیش می برند.
  1. ایجاد وطی مراحل برنامه جدید علمی

طی سال‌های اخیر، وزارت تحصیلات عالی برنامه‌های علمی زیادی را در سکتورهای دولتی و خصوصی ایجاد کرده است. افزایش سریع این برنامه‌ها و متناسب به آن؛ رشد تعداد محصلان، روند حصول اطمینان از کیفیت این برنامه‌ها را به چالش‌های جدی مواجه نموده است. در این بخش، رهنمایی‌های لازم برای موسسۀ تحصیلات عالی که خواهان ایجاد برنامۀ علمی جدید اند، ارایه شده است.

  • موسسۀ تحصیلات عالی می‌تواند برنامه جدید علمی را با رعایت معیارهای زیر پیشنهاد و طی مراحل کند:

الف: ضروررت ایجاد برنامه جدید بر مبنای نیاز سنجی دقیق

ب: اهداف آموزشی برنامه

ج: داشتن نصاب تحصیلی برنامه

د: داشتن کادر علمی و کارمندان

هـ: امکانات فزیکی

  • در صورتی‌که موسسه تحصیلی یک سال قبل از درخواست ایجاد برنامه جدید، حداقل یکی از برنامه‌های آن از سوی وزارت تحصیلات عالی به حالت تعلیق و یا الغا قرار گرفته باشد، برای ایجاد برنامه جدید، واجد شرایط شمرده نمی شود.
  • موسسات تحصیلات عالی که برنامه یا برنامه های خود را به تشخیص موسسه مربوطه به حال تعلیق قرار داده باشد، از امر ۱.۲ فوق مستثنی است.
  • حداکثر تعداد پیشنهادهای سالانه که یک موسسه تحصیلی برای ایجاد برنامه های جدید علمی برای وزارت تحصیلات عالی ارائه کرده می تواند، به وضعیت اعتباردهی آن بستگی دارد.
  • موسسۀ تحصیلات عالی از سال تاسیس تا رسیدن به مرحله نخست اعتبار دهی می تواند حداکثر دو برنامه را پیشنهاد کند.
  • موسسۀ تحصیلات عالی که در مرحله نخست اعتباردهی قرار دارد، حداکثر چهار برنامه جدید را پیشنهاد کرده میتواند.
  • موسسۀ تحصیلات عالی که در مرحله دوم اعتباردهی قرار دارد، می تواند حداکثر شش برنامۀ جدید را پیشنهاد کند.
  • موسسۀ تحصیلات عالی که در مرحله سوم اعتباردهی قرار دارد، می تواند حداکثر هشت برنامۀ جدید را پیشنهاد کند.
  • پیشنهاد موسسۀ تحصیلات عالی به منظور ایجاد برنامه‌های جدید توسط کمسیون بازنگری برنامه های علمی مورد ارزیابی قرار گرفته و کمسیون مذکور نتیجۀ ارزیابی پیشنهاد را به ریاست انکشاف برنامه‌های علمی وزارت تحصیلات جهت طی مراحل قانونی می سپارد.

۲. نظارت سالانه از برنامه‌های علمی

به منظور ترویج و نهادینه‌ سازی فرهنگ بهبود کیفیت در پروسۀ متداول تطبیق برنامه‌های علمی، جهت حصول اطمینان از تأمین کیفیت آن؛ تمامی برنامه‌ها باید سالانه یک‌بار مورد نظارت و ارزیابی قرار گیرند.

۲٫۱ نظارت سالانه از برنامه‌های علمی توسط کمیتۀ متشکل از اعضای کادر علمی و یا آمرین دیپارتمنت‌های مربوط به پوهنځی اجرا شده، این کمیته توسط رییس و آمرکمیته ارتقای کیفیت پوهنځی مربوط نظارت می‌شود.

۲٫۲ اهداف کلیدی پروسۀ نظارت سالانه قرار زیر است:

الف) نظارت و حصول اطمینان از تطبیق معیارهای کیفی و حفظ آن در روند یادگیری محصلان در سطح مطلوب و حصول اطمینان از تداوم بهبود کیفیت در برنامه‌های علمی و تشخیص ساحاتی‌که نیاز به بهبود دارند.

ب) تشویق و حمایت از نشر و گسترش نوآوری‌ها در تطبیق برنامه‌های علمی و تبیین موضوعات مربوط به دیپارتمنت، پوهنځی، مؤسسۀ تحصیلات عالی و وزارت تحصیلات عالی؛

۲٫۳ نظارت سالانه از برنامه‌های علمی دربر گیرندۀ موارد زیر است:

  • ناظران مواردی را که مربوط به بازنگری عملکرد کارمندان می‌شود با آنان شریک ساخته ، جهت پلان‌گذاری در انکشاف مسلکی و تدریسی همکاری‌های لازم با کارمندان صورت می‌گیرد؛
  • تشخیص ساحاتی‌که مستلزم بهبود بوده، ارایۀ مشوره‌های لازم به آمرین دیپارتمنت‌ها و مسئولین برنامه‌ها به منظور دست‌یابی به معیارهای بلند تدریسی و حفظ آن؛
  • ارایۀ معلومات در مورد ترفیعات علمی اعضای کادر علمی، لوایح و طرزالعمل‌های مربوط به منابع بشری.

۲٫۴ موسسۀ تحصیلات عالی از اسناد و فورم‌های تدوین شدۀ وزارت تحصیلات عالی به منظور نظارت سالانه از برنامه‌های علمی استفاده می‌نماید.

۲٫۵ پلان‌های عملیاتی و گزارش نظارت سالانه از برنامه‌های علمی می‌تواند به عنوان اسناد حمایوی ارزیابی خودی موسساتی در پروسه اعتباردهی وزارت تحصیلات عالی و یا موارد دیگر پروسه‌های تضمین کیفیت و اعتباردهی، مورد استفاده قرار ‌گیرد.

۳. بازنگری دوره‌یی برنامه‌های علمی

بازنگری دوره‌یی برنامه‌های علمی یکی از پروسه‌های مهم ارتقای کیفیت در موسسۀ تحصیلات عالی بوده، شامل تمامی برنامه‌های فارغ ده در مقاطع لیسانس، ماستری و دکتورا می‌باشد.

۳.۱ بازنگری دوره‌یی یک فرصت محسوب شده، به منظور به روزرسانی برنامه‌های علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد تا از نتیجه آن بتوان متقاضیان را از تامین کیفیت و معیارهای بلند کیفی آموزشی مطمن ساخت.

۳.۲ بازنگری دوره‌یی برنامه‌های علمی، جهت تأمین و ارتقای کیفیت در پروسۀ آموزشی و یادگیری بوده، از اهمیت بسزایی برخوردار است. این پروسه متعلق به اعضای کادر علمی مؤسسۀ تحصیلات عالی است که ‌باید توسط آنان انجام شود.

۳.۳ بازنگری دوره‌یی میزان مهارت و ظرفیت استادان و کارمندان را در زمینۀ آموزشی، بهبود بخشیده، آنان را در به روزرسانی روش‌های آموزشی و بازتاب مهارت‌های آموزشی آنان کمک می‌کند.

۳.۴ تمامی برنامه‌های علمی باید در هر ۵ سال یک‌ مرتبه مورد بازنگری قرار گیرند. در صورت نیاز به بازنگری دوره‌یی برنامه‌(های) علمی قبل از ۵ سال، معاون علمی می‌تواند آن را به شورای علمی موسسۀ تحصیلات عالی پیشنهاد کند.

۳.۵ موسسۀ تحصیلات عالی جدول‌زمانی برای اجرای بازنگری دوره‌یی برنامه‌های علمی را ترتیب، به وزارت تحصیلات عالی اطلاع داده، برنامه‌هایی را که بیش از پنج سال فعالیت داشته‌ باشند در اولویت قرار می دهد.

۳.۶ بازنگری دوره‌ یی جهت تطبیق قانون، مقرره‌ها و لوایح وزارت تحصیلات عالی و انطباق برنامه‌های علمی با نیازهای جامعه صورت می گیرد.

۳.۷ گزارش بازنگری دوره‌یی برنامه‌های علمی باید حاوی موضوعات زیر باشد:

  • اهمیت، ارزش‌ و پایداری برنامه و ارتباط آن با پلان‌های علمی موسسۀ تحصیلات عالی
  • کیفیت کلی آموزش، یادگیری و دست‌یابی به اهداف آموزشی و نتایج یادگیری.

۳.۸  بازنگری دوره ‌یی شامل بخش‌های حمایوی نیز می‌گردد.

۳.۱۰ بازنگری دوره‌ یی اطمینان می‌دهد که پلان‌های عملیاتی نظارت سالانه مورد تطبیق قرار گرفته اند.

۳.۱۱  گزارش و پیشنهادات ناشی از بازنگری دوره‌ یی با همه جوانب شامل روند، منجمله اعضای کادر علمی و محصلان شریک ساخته می ‌شود.

۳.۱۲  گزارش بازنگری دوره‌ یی می‌تواند به عنوان اسناد حمایه وی پروسۀ ارزیابی خودی و بخشی از پروسۀ اعتباردهی موسسه تحصیلات عالی مورد استفاده قرار گیرد.

۴. تعلیق، ادغام و الغای برنامه‌های علمی

وزارت تحصیلات عالی و یا موسسه تحصیلات عالی مربوطه می‌تواند در مورد تعلیق، ادغام یا الغای برنامه‌های علمی بر مبنای موارد زیر تصمیم بگیرد:

  • مشکلات کیفی برنامه
  • ارزیابی منفی برنامه در اثر پروسه بازنگری سالانه و یا دوره‌ یی
  • نبود امکانات مادی و زیربنایی برای اجرای برنامه
  • کمبود منابع بشری (کادر علمی، کارمندان)
  • تخطی از قانون و مقررات تحصیلات عالی
  • عدم ضرورت به فارغان برنامه تحصیلی در بازار کار
  • موجودیت رشته‌های مشابه در موسسه تحصیلات عالی
  • عدم مطابقت رشته با پلان استراتژیک موسسه تحصیلات عالی
  • پیشنهاد تعلیق، ادغام و الغای برنامه توسط کمیتۀ ارتقای کیفیت موسسه تحصیلات عالی مربوطه مبتنی بر نتایج ارزیابی سالانه و بازنگری دوره‌ یی صورت می‌گیرد. پیش از این ‌که پیشنهاد تعلیق برنامۀ مورد نظر به وزارت تحصیلات عالی ارسال شود، توسط شورای علمی موسسه تحصیلات عالی مربوط تصویب می‌گردد.
  • تصمیم تعلیق، ادغام و الغای برنامه یی که از جانب وزارت تحصیلات عالی اتخاذ می‌شود باید برمبنای ارزیابی و بررسی‌هایی باشد که توسط هیات مشترک ریاست ارتقای کیفیت و کمیسیون بازنگری برنامه های علمی انجام شده باشد.

تصمیم نهایی در مورد تعلیق، ادغام یا الغای برنامۀ‌ علمی طبق قانون از صلاحیت‌های شورای عالی وزارت تحصیلات عالی است.

  تعلیق برنامه

  • در صورتی‌که برنامهء مورد تعلیق قرار گیرد،موسسه تحصیلات عالی اجازۀ پذیرش محصلان جدید برای برنامه تعلیق شده را در سال تحصیلی بعدی ندارد. افزون برآن، وزارت تحصیلات عالی در مورد این‌که آیا برنامه تا ختم فراغت محصلان برحال، ادامه یابد و یا اینکه از بدیل دیگری استفاده شود، تصمیم میگیرد.
  • برنامه یی که در حال تعلیق است، محصل در آن جذب شده نمیتواند.
  • مسوولان برنامه تعلیق شده مکلف اند تا روند تدریسی و اداری محصلان موجود را تا فراغت شان تکمیل نمایند.
  • در صورتیکه محصلان برنامه در حال تعلیق فارغ شده، ولی برنامه از تعلیق خارج نشده باشد این برنامه بعد از فراغت محصلان لغو است.
  • لزوم دید، شرایط رفع تعلیق و آغاز مجدد برنامه را کمیسیون بازنگری برنامه های علمی وزارت تحصیلات عالی مشخص می‌کند. مؤسسۀ تحصیلات عالی باید اسناد و شواهد مربوط به نیاز رفع تعلیق و آغاز مجدد برنامه را پیش از رسیدن به مرحله لغو به وزارت تحصیلات عالی ارایه نماید.

ادغام برنامه/دیپارتمنت

در صورت مدغم شدن برنامه یا برنامه ها، امکانات(زیر بنایی، منابع بشری و تجهیزات) برنامه های مدغم شده با لزوم دید شورای رهبری موسسه مربوطه و منظوری کمیسیون بازنگری برنامه های علمی وزارت تنظیم می گردد.

الغای برنامه

استادان برنامه های علمی که به لغو تدریجی و یا لغو قطعی مواجه باشند، طبق قانون به رشته های مماثل تبدیل می گردند. الغای برنامه به دو روش ذیل صورت میگیرد:

  1. لغو تدریجی: محصلان جدید به این برنامه معرفی نگردیده و بعد از فراغت محصلان موجود، این برنامه لغو می گردد.
  2. لغو قطعی: محصلان برنامه های که به لغو قطعی مواجه گردیده باشند به رشته های مماثل تبدیل می گردند.

جهت دانلود رهنمود پروسه نظارت سالانه برنامه های علمی بالای لینک پایین کلیک نماید.

پالیسی بازنگری برنامه های علمی