طرزالعمل ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی

طرزالعمل ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی

۱۷ قوس ۱۳۹۱

مقدمه:

امروز یکی ار مسایل مهم مورد بحث در محافل تحصیلات عالی ارزیابی گسترده و مستمر از کیفیت تدریس در سطح بین المللی است. بررسی نحوه ارزیابی کیفی صنف در دستور کار پوهنتون های جهان قرار دارد. از یاد نبریم که دو اصطلاح همواره مورد مطالعه قرار می گیرد که همانا: ارزشیابی و با ارزیابی اصلاحی(Evaluation) که بالای آموزش، تدریس و نتایج آن متمرکز است. این ارزیابی معلومات را پیرامون یادگیری و یاددهی، تهیه می نماید. این گونه ارزیابی روند عمل متقابل میان محصلان و اساتید معلومات حاصل می نماید که محصلان چگونه می آموزند و خود شان چگونه تدریس می نمایند.

به جمع آوری معلومات فوق می توان در محیط آموزش تغییر رونما کرد و آنرا با محصلان شریک ساخت که برای شان کمک نماید تا چگونه عادت مطالعه یاد گیری خویش را ارتقا بخشند.

اما ارزیابی (Assessment) روی درجه بندی (نمره دهی) و بازتاب مؤلفه های صنف نظر به محتوای مضمون تا سطح درجه ماستری متمرکز است این نوع ارزیابی شامل مباحثه، همکاری، حاضری و سایر توانایی های مختلف می باشد.

جدول ذیل این نوع ارزیابی را به شکل خلاصه از هم تفکیک می نماید:

ارزیابی (Assessment)

ارزیابی اصلاحی(Evaluation)

تفاوت ها

پایانی یا تراکمی: نهایی، برای اندازه گیری کیفیت آموزش

درست کننده یا تکوینی: متداوم برای بهبود و اصلاح آموزش

محتوی: از نظر زمان، مقاصد اولیه

چه چیزها یاد گرفته شده

چگونه آموزش صورت می گیرد

جهت یابی: تمرکز روی اندازه گیری

داوری بدست آوردن درجه یا نمره

تشخیص: تعین ضعف ها برای اصلاح و بهبود

تصمیم گیری ها:

با در نظر داشت مطالب یاد شده این ارزیابی همانا ارزیابی اصلاحی(Evaluation) بوده و روی اصلاح بهبود و بهتر سازی روند یادگیری و یاددهی در تحصیلات عالی تاکید دارد.

در اصول آموزش، ارزیابی اصلاحی به عنوان یک عنصر کلیدی یاد گیری و تدریس مؤثر پنداشته میشود. ارزیابی اصلاحی بخش مهم روند یادگیری است. یکی از تغییرات بر جسته تحصیلات عالی در دهه گذشته، ارزیابی اصلاحی و پاسخگویی بوده است. پاسخگویی همانا فراهم ساختن شواهد روشن در باره فعالیت های جاری تحصیلات عالی و نتایج یاددهی و یادگیری می باشد. پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی عموماً لازم می دانند تا درس ها را به شکل منظم و مستمر ارزیابی اصلاحی نمایند. استادان درس خود را ارزیابی نمایند، دیپارتمنت ها، پوهنحی ها، پوهنتون ها و بالاخره ارزیابی اصلاحی بیرونی صورت بگیرد.

در تحصیلات عالی ارزیابی اصلاحی به دو هدف بزرگ علمی میشود: یکی کمک به تغییر، توسعه، اصلاح و بهبود تدریس است و دیگری تصمیم گیری ها مانند ارتقاء، توصیه و تمجید از عملکرد اساتید. روش ها و تکنیک های ارزیابی اصلاحی از تدریس همانا پرسشنامه ها، مصاحبه ها، بحث ها، مشاهدات فیدبک و سایر انواع جمع آوری معلومات می باشد.

هر چند ارزیابی از کیفیت تدریس در تحصیلات عالی کشور ما نیز یک پدیده نو نیست در بسیاری از پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی این کار صورت میگیرد اما از اینکه به طور منسجم، و منظم و الزامی ارزیابی اصلاحی به گسترده و مستمر اجرا شود، این طرزالعمل تهیه گردیده است.

ماده اول:

اهداف

ارزیابی اصلاحی برای پیشرفت و معیاری شدن تحصیلات عالی از طریق جمع آوری، تصنیف، تحلیل و تدقیق معلومات برای مطالعه وضعیت، جد و جهد پیشرفت و آموزش بهتر محصلان در صنف و خارج از آن به اهداف ذیل انجام می گیرد:

‍۱- بهبود، اصلاح و ارتقای روند آموزش در صنف و خارج از آن.

۲- استفاده از روش های جدید و موثر تدریس توسط استادان و مسلکی شدن هر چه بیشتر و بهتر اساتید در تدریس و یاددهی.

۳- سهیم ساختن محصلان در روند آموزش و بهبود آن.

۴- شناسایی و رشد استعداد ها، مهارت ها، علایق محصلان و کمک به پرورش متعادل و همه جانبه شخصیت اکادمیک محصلان.

۵- ایجاد زمینه ها و فرصت های مناسب برای تقویه انګیزه های آموزش از جمله خلاقیت نو آوری و ایجاد مهارت های ارزیابی خودی در محصلان.

۶- تهیه معلومات برای ارزیابی، اصلاح، بهبود و تقویت برنامه ها و روش های تدریس.

ماده دوم:

تعریف ها

۱- ارزیابی اصلاحی: روند منسجم، منظم، سیستماتیک و مستمر جمع آوری معلومات به منظور بررسی، داوری و قضاوت پیرامون تلاش های یادګیری محصلان و فعالیت های اساتید جهت دستیابی به اهداف آموزش و تحصیلی بر اساس معیار های معین می باشد.

۲- ارزیابی اصلاحی توصیفی: شیوه‏ی از نوع ارزیابی است که معلومات لازمی، معتبر و مستند برای دانستن دقیق و همه جانبه محصلان در ابعاد مختلف یادگیری، با استفاده از افزار و روش های مناسب مانند پرسشنامه ها، مصاحبه ها، مشاهدات، کار های عملی در طول روند یاددهی و یادگیری به دست می آید، تا به اساس آن نتایج کیفی مورد نیاز برای اصلاح، بهبود و کمک تدریس حاصل آید.

۳- ارزیابی اصلاحی تکوینی: نوع ارزیابی است که در طول روند تدریس. آموزش به طور مداوم و مستمر برای شناخت نقاط ضعف، قوت، موانع، تهدیدها، فرصت ها و مشکلات آموزش محصلان صورت میگیرد.

۴-  ارزیابی اصلاحی پایانی: به منظور تشخیص تحقق اهداف تحصیلی و آموزش در ختم هر سمستر از طریق جمع بندی و تحلیل ارزیابی اصلاحی تکوینی و سایر معلومات بدست آمده صورت گرفته و نتایج آن به شکل توصیفی گزارش داده می شود.

۵- پرسشنامه: یک تعداد پرسش های معیاری و رسمی است که از طرف استادان، ارگان های پوهتون ها و موسسات تحصیلات عالی یا وزارت تحصیلات عالی جهت ارزیابی اصلاحی تدریس توزیع می گردد که باید با صداقت، شفافیت و واقعبینانه از طرف محصلان و اساتید خانه پری گردد. می تواند سری یا علنی (بدون نام و موجودیت نام) باشد.

۶- ثبت مشاهدات: روشی است برای ثبت و توصیف وقایع، عملکرد، شیوه آموزش محصلان و استادان که از مراجع قانونمند به عمل می آید و معلومات مناسبی را بدست میدهد.

۷- فیدبک از تدریس: روندی است که در آن  استاد عکس العمل های خود را در قبال تلاش و عملکرد محصلان، رهنمایی، تشویق و کمک به آنها با استفاده از روش ها و افزار مختلف (کلامی، کتبی…) ارایه میدهد و از آن برای بهبود و اصلاح تدریس خود استفاده می‏نماید.

۸- روند یادگیری: فعالیت ها و اقداماتی است که محصل به رهنمایی و هدایات استاد جهت دستیابی به اهداف تحصیلی پیش بینی شده، انجام میدهد.

۹- اهداف برنامه تحصیلی: اهدافی اند که توسط پلان گذاری نصاب درسی و مفردات درسی برای یک دوره معین تحصیلی (لیسانس، ماستری و دوکتورا) پیش بینی شده رسماً تایید شده باشد.

۱۰- گزارش پیشرفت تحصیلی: جمع بندی معلومات و نتایج ارزیابی اصلاحی تکوینی است که در طول روند تدریس آموزش با افزار مناسب و شیوه های مختلف صورت گرفته و ارایه تصویر کلی از آموزش، مهارت، توانایی و طرز دید محصلان به منظور تقویت و رفع موانع یادگیری محصلان می باشد.

۱۱- وضعیت آموزشی: شریط موقعیت و محل محصلان است که در آن روند یادگیری با در نظرداشت مستندات جمع آوری شده تعین میگردد.

۱۲- مقیاس: یک مفهوم قراردادی است که بر اساس آن اندازه محصلان جهت دستیابی به اهداف سنجش و تعیین می‏شود.

ماده سوم:

نحوه اجرای ارزیابی اصلاحی

۱- ارزیابی خودی توسط استاد: اساتید می توانند توسط پرسشنامه و فیدبک کتبی در طول سمستر الی ختم هفته یازدهم سمستر خود توسط تمام محصلان صنف ارزیابی نمایند. بهتر است پرسشنامه واحد بعد از تصویب شورای علمی دیپاتمنت مورد استفاده قرار گیرد. از نتایج آن در بهبود و اصلاح تدریس خویش استفاده نموده و پرسشنامه ها را در یک دوسیه نزد خود حفظ نماید.

۲- ارزیابی اصلاحی دیپارتمنت: این ارزیابی در پرتو اسناد تقنینی وزارت تحصیلات عالی از طرف آمرین دیپارتمنت، استادان رهنما و یا کمیته‏ی که مشتمل از سه نفر استادان تحت ریاست آمر دیپارتمنت از رتبه های پوهندوی تا پوهاند اند در طول سمستر صورت می گیرد. ارزیابی الی هفته دوازدهم سمستر باید گزارش آن آماده و بعد از تصویب مجلس دیپارتمنت به پوهنځی ارسال گردد.

۳- ارزیابی اصلاحی در سطح پوهنتون: کمیته تضمین کیفیت و اعتباردهی موسساتی این ارزشیابی را در طول سمستر از آن عده محصلانیکه اوسط نمرات سمستر ګذشته شان بیشتر از (۷۰) فیصد است انجام میدهد و الی هفته چهاردهم سمستر تکمیل شود. در توافق کامل با اسناد تقنینی وزارت تحصیلات عالی گزارش خویش را تهیه و رسماً به ریاست تضمین کیفیت و اعتباردهی گسیل نماید.

۴- ارزیابی اصلاحی بیرونی: ارزشیابی نظارتی توسط کمیته‏ی که از طرف وزارت تحصیلات عالی منظور می گردد در طول سمستر از روند تدریس و آموزش برای ارتقای کیفیت تدریس از پوهنتون ها و موسسات تحصیلات عالی بعمل می آید. این ارزیابی یه یکی از شیوه های مروج یعنی توزیع پرسشنامه ها، مصاحبه ها، مشاهدات، فیدبک ها، بحث ها و توصیه ها صورت می گیرد. در این ارزیابی بر علاوه از شیوه تدریس، کاربرد ماخذ جدید، تکنالوژی جدید در تدریس، لکچر نوت ها و سایر مواد درسی نیز بررسی میگردد.

۵- ارزیابی اصلاحی بیرونی: توسط فارغ التحصیلانی که عملاً در رشته مربوط مشغول کار اند با تدویر جلسات سالانه فارغان در هر دیپارتمنت نیز صورت گرفته می تواند.

ماده چهارم:

چگونگی تهیه گزارش نتایج

۱-  گزارش ها از دیپارتمنت به کمیته تضمین کیفیت و اعتباردهی موسساتی به شکل کتبی و رسمی ارسال گردد.

۲- گزارش های پوهنحی ها و کمیته تضمین کیفیت و موسساتی بعد از توحید رسماً به ریاست تضمین کیفیت و اعتباردهی ارسال گردد.

۳-  گزارش های ارزیابی خودی پوهنتون ها با گزارش های ارزیابی بیرونی که توسط کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس تهیه شده در کمیته مذکور بحث و بعد نتایج آن ابلاغ می گردد.

ماده پنجم:

مشمولین ارزیابی اصلاحی

۱- محصلان به مثابه عناصر یادگیرنده، ارزیابی از تدریس را به روش های معمول انجام میدهند.

۲- اساتید به مثابه مدرسین باید محصلان، وضعیت، امکانات، تسهیلات، مدیریت و اداره را ارزیابی نمایند.

ماده ششم:

اصول ارزیابی اصلاحی تدریس

اجرای ارزیابی شفاف، عاری از تعصب و سلیقه این روند را تضمین شده و متداوم و قابل اعتماد می سازد.

۱- هر استاد باید دوسیه ارزیابی خودی تدریس را که از هر سمستر صورت گرفته باشد، تهیه نماید. مجموع تدابیری که برای بهبود و اصلاح تدریس ناشی از ارزیابی اتخاذ نموده درج نموده و آن را در سمستر های بعدی نیز پیگیری نماید.

۲- این دوسیه ها نزد خود استاد حفظ بوده و بخشی از مجموعه اسناد نه بلکه منحیث شواهد برای مواقع ضروری می باشند.

۳- استادان در آغاز هر سال جدید دوسیه ارزیابی اصلاحی خود را مرور نموده پیشرفت ها و عدم آنرا تعیین نمایند.

۴- اساتید معیارها را پیوسته بازنگری و در زمینه پیشنهاد های خویش را ارایه نمایند.

۵- اساتید باید توقعات خود را از ارزیابی اداره، وضعیت، امکانات و تسهیلات پیګیری نموده، و موانع و نقاط ضعیف را در زمینه ابراز نمایند.

۶- قابل دقت است که ارزیابی اصلاحی جز لاینفک روند یاددهی و یادګیری بوده و جز ګزارش فعالیت های اکادمیک استادان می باشد.

۷- استفاده از نتایج ارزیابی برای بهبود و اصلاح روند تدریس و آموزش است که باید در وقت و زمانش این اصلاحات بعمل آید.

۸- هیچگاه نتایج ګزارش ارزیابی اصلاحی برای تهدید، فشار، اخطار و غیره مظاهر غیر اکادمیک صورت گرفته نمیتواند زیرا یک روند اصلاحی می باشد.

۹- در صورت لزوم و تکرار بی تفاوتی و یا عملکرد خوب مطابق اسناد تقنینی مکافات و مجازات از طرف مقامات ذیصلاح صورت میګیرد.

۱۰- هرگاه گزارش ارزیابی اصلاحی قابل اعتماد نبوده و غیر واقعبینانه تهیه شده باشد با تهیه کننده ګان آن برخورد قانونی به عمل می آید.

ماده هفتم:

تنوع روشها، افزار اندازه گیرری و سنجش کیفیت تدریس با در نظر داشت اهداف، ماهیت، نوع مواد ارزیابی، انواع مختلف روش ها و افزار مانند پرسشنامه ها، روش های متعدد مشاهداتی، کار های عملی، مقالات و طرح ها، ارزیابی عملی، ارزیابی مستمر، روش ارزیابی خودی… استفاده میګردد. اما این روش ها باید مسایل ذیل را احتوا نماید:

۱-  مستند، مستدل و دقیق باشد.

۲- استقلال موسسه تحصیلی و استاد را لطمه نزند.

۳- اصل رعایت قواعد اخلاقی و انسانی در ارزیابی حفظ ګردد.

۴- اصول، قواعد و مطالب یک اجتماع اکادمیک رعایت ګردد.

۵- ارزیابی باید به ګونه سازماندهی و اجرا شود که موجب خدشه دار شدن حقوق، اصول اعتماد به نفس و سلامت روانی استاد و محصل نشود.

۶- اصل توجه به تفاوت های فردی مرعات ګردد.

۷- هماهنگی در تحقق اصول و روش ارزیابی موجود باشد یعنی روی معیارهای مشابه ارزیابی صورت بګیرد.

ماده هشتم:

وضع معیار ها برای ارزیابی اصلاحی

ارزیابی تدریس میتواند با معیارهای کیفی ذیل صورت بګیرد، تا هماهنګی در آن سجل ګردد:

۱-  اهداف واضح باشد.

۲- آمادګی کافی اساتید به تدریس.

۳- روش های مناسب تدریس.

۴- نتایج مهم آموزش از تدریس.

۵- ارایه موثر مواد درسی در تدریس.

۶- نقد دقیق و متفکرانه در مورد تدریس.

۷- معیاری ساختن و نو سازی مواد درسی به شکل مستمر.

۸- رفتار و عملکرد مدرس حین تدریس.

۹- سطح امکانات و تسهیلات برای تدریس.

۱۰ معیاری بودن نصاب و مفردات درسی.

ماده نهم:

مستند سازی ارزیابی اصلاحی

این مستند سازی با توزیع پرسشنامه ها به محصلان و استادان صورت میگیرد که بعد از جمع آوری آن ارزیابی بعمل می آید. در هر پوهنتون باید پرسشنامه های واحد و معیاری موجود باشد. به منظور ارزیابی بیرونی، کمیته ارزیابی از کیفیت تدریس در وزارت تحصیلات عالی پرسشنامه های را که برای محصلان و اساتید تهیه نموده، در ضمیمه ها نمونه های آن گنجانیده شده است.

ماده دهم:

این طرزالعمل در ده ماده و دو ضمیمه تهیه و بعد از منظوری مقام وزارت تحصیلات عالی مرعی الاجرا می باشد.

نوت: در جلسه مورخ  ۲۱/۹/۱۳۹۳ شورای رهبری وزارت تحصیلات عالی منظور گردیده است.


جهت دانلود طرزالعمل ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی بالای لینک پایین کلیک کنید

طرزالعمل ارزیابی از کیفیت تدریس در پوهنتون ها و مؤسسات تحصیلات عالی